Terugblik op de dag
Op woensdag 15 april brachten we de vernieuwers uit alle 21 waterschappen samen voor een inspirerende dag over AI en digitalisering. Een dag waarop we niet alleen spraken óver de ontwikkelingen die onze sector razendsnel veranderen, maar er ook écht mee aan de slag gingen. In deze terugblik lees je een korte samenvatting van de dag en de presentaties. Ook vind je het naslagwerk waaronder de presentaties. Wil je meer weten over dit thema? Neem dan contact op met het Waterschapshuis via winnovatie@hetwaterschapshuis.nl.
Wat moet er op orde zijn voordat we AI inzetten op onze opgaven, was de vraag?
Samen verkenden we hoe AI en digitalisering kunnen bijdragen aan waterveiligheid, klimaatadaptatie, waterkwaliteit en het omgaan met personeelstekorten. Tegelijkertijd stonden we stil bij de ethische vragen en organisatorische voorwaarden: wat moet er op orde zijn voordat we AI inzetten op onze opgaven? Hoe blijven we zelf aan het stuur? En wat betekent dit voor rollen en verantwoordelijkheden binnen onze organisaties?
Live mee stemmen
Deelnemers kwamen naar deze dag met hun eigen digitaliseringsvraagstuk als vertrekpunt. Tijdens de plenaire opening kregen zij drie verschillende perspectieven aangereikt op AI-implementatie binnen de waterschappen. Door live mee te stemmen op stellingen ontstond een scherp en interactief beeld van hoe collega’s in het land hierover denken, en hoe dit zich verhoudt tot het eigen vraagstuk.
Na de plenaire opening volgde een verdiepingsslag in één van de vier workshops:
- AI toepassen in je dagelijkse werkzaamheden als waterschapper door Achraf Talhaoui – Managing Partner bij Qando en veelgevraagd spreker en trainer op het gebied van AI-implementatie bij waterschappen en andere overheden, met een specialisatie in inkoop. Host van de AI4procurement podcast.
- Impact Lab | Innoveren vanuit de kracht van samen door Jonas Heffels – Enthousiaste programmamanager innovatie bij het Waterschapshuis, met een specialisme in verandering en toekomstontwikkeling in de (semi)publieke sector.
- Serious Game | Datagedreven Besluitvorming door Marije Stronkers – Strategisch adviseur digitale transformaties bij het Waterschapshuis. Strateeg en toekomstvertaler met een sterke focus op digitaal en water.
- Ethische kaders bepalen voor AI en digitalisering door Gertie Sloetjes
In de plenaire afsluiting bundelden deelnemers hun krachten met één of meerdere waterschappen rond hun eigen vraagstuk. Iedereen ging naar huis met een ingevuld digitaliseringscanvas als concrete basis voor vervolgstappen.
Samenvatting presentaties presentaties
Mens versus machine: een valse tegenstelling
Achraf nam de deelnemers mee in de wereld van AI en benadrukte vooral de onzekerheid waarin we ons bevinden. Volgens hem weet niemand precies waar AI ons naartoe brengt: We zitten in een mist. Tegelijk zijn tegenstellingen vaak allebei waar. AI voelt soms als een digitale Einstein, maar heeft óók duidelijke beperkingen, vergelijkbaar met de hersenpan van een peuter. Daarmee stelde hij een fundamentele vraag: is AI eigenlijk wel een wedstrijd tussen mens en machine? En als dat zo is, willen we die wel winnen? Een hoog IQ is niet hetzelfde als intelligentie. De essentie zit volgens Achraf niet in vergelijken, maar in samenwerken: hoe zet je AI zo in dat het je versterkt op de punten waar het goed in is? AI kan inmiddels veel meer dan alleen een gesprek voeren. Denk aan redeneer‑ en researchmodellen, of het helpen ontwikkelen van nieuwe materialen. Tegelijkertijd benutten we die mogelijkheden nog lang niet volledig. Zijn boodschap was duidelijk: We gaan richting mensen mét AI, niet mensen versus AI. Als organisaties willen dat er meer met AI wordt gewerkt, moeten ze het werken met AI ook leuk en toegankelijk maken.
Ethiek begint in de praktijk
Waar Achraf vooral de mogelijkheden verkende, bracht Gertie het gesprek nadrukkelijk naar de ethische kant. Haar uitgangspunt: De mens moet altijd in de loop blijven. Ethiek draait niet alleen om regels of theorie, maar om de vraag: kan alles wat we doen ook zomaar? Welke waarden zijn leidend, en wat is in een concrete situatie het juiste om te doen? Dat ‘juiste’ bestaat niet los van context, cultuur en waarden. Aan de hand van praktische casussen werd duidelijk dat ethiek pas echt gaat leven in de dagelijkse praktijk. Je kunt ethiek vooraf theoretisch uitdenken, maar de echte vragen ontstaan pas wanneer technologie daadwerkelijk wordt toegepast. Daarbij gaat het niet alleen om de techniek zelf, maar vooral om het gebruik: wie gaat ermee werken, hoe wordt het ingezet en wat betekent dat voor mensen? Gertie verwees ook naar De Ethische Data Assistent (DEDA).
Accepteren, experimenteren en verbinden
In haar bijdrage bracht Marije de verschillende perspectieven samen. Zij legde de kernvraag bloot: wat doen we, en doen we dat op een ethische manier? Eén ding is volgens haar onvermijdelijk: de deur dichthouden voor AI is geen optie. AI is er al en gaat niet meer weg. De vraag is dus hoe we ermee omgaan. Dat vraagt om een andere manier van werken. Door te innoveren, te experimenteren en te leren. Maar dat kan alleen als organisaties dit ook faciliteren. Je moet met AI werken om er beter in te worden, en daarvoor is een veilige leeromgeving nodig. Niet alleen om mensen en technologie te verbinden, maar ook om de verbinding tussen mensen onderling te versterken. Volgens Marije ligt de uitdaging in het bij elkaar brengen van twee krachten binnen de organisatie: de stabiele kant die staat voor betrouwbaarheid en continuïteit, en de flexibele kant waarin ruimte is om te experimenteren met nieuwe technologieën. Juist door die verbinding bewust te organiseren, ontstaat ruimte om AI verantwoord in te zetten. Daarbij helpt het om te kijken naar wat wél kan, in plaats van te blijven hangen bij wat niet kan. Alles begint bij de maatschappelijke opgave van het waterschap. Vanuit de samenhang tussen maatschappelijke meerwaarde, digitale basis en mens & organisatie kunnen afgewogen keuzes worden gemaakt. Soms vraagt dat om bewust te vertragen, zodat je later beter kunt versnellen. Want dingen zijn zelden zwart‑wit: angst is geen reden om niets te doen, maar wel een reden om zorgvuldig na te denken.
Oproepen deelnemers
In de evaluatie van de bijeenkomsten konden de deelnemers een oproep plaatsen voor een initiatief samen met andere Waterschappers
rondom digitalisering (bijv. rondom AI-toepassingen, data, digitalisering, etc.):
- Dennis Kuit met het initiatief 'Procesverbetering CE conformiteitsproces veilige machines'. Neem contact op met Dennis via d.kuit@wrij.nl.
- Valerie le Gallou met het initiatief 'Asset Health Indicator (AHI)'. Neem contact op met Valerie via Valerie.gallou@rijnland.net.
Video Het Waterschapshuis: Het getransformeerde waterschap in 2050
Platform WOW en Het Waterschapshuis
Platform WOW en Het Waterschapshuis bundelden voor deze dag hun krachten. Platform WOW bracht waterschappers en andere professionals samen rondom vernieuwing en praktijkgerichte samenwerking, onder meer door het mede‑organiseren van de landelijke inkoopdag en het faciliteren van samenwerking tussen de noordelijke waterschappen. Het Waterschapshuis ondersteunde de waterschappen bij gezamenlijke digitale voorzieningen en strategische digitaliseringsvraagstukken, zoals data‑uitwisseling, informatieveiligheid en collectieve ICT‑oplossingen. Tijdens deze bijeenkomst kwamen deze twee lijnen samen: innovatie gekoppeld aan schaal, professionalisering en gezamenlijke uitvoering.
Samenwerkingspartners
