Hoe gemeente Dongen uitgroeide tot inspiratiebron voor duurzame GWW-projecten

Leren door doen, delen en samenwerken

Binnen het netwerk van Platform WOW zijn adviseur techniek en ontwikkeling Ruud Jansen en inkoopadviseur Ineke Andries van de gemeente Dongen al jaren bekende gezichten. We kennen hen van de Meeloopdagen, bijdragen aan webinars en bijeenkomsten, en van hun actieve rol in het delen van praktijkvoorbeelden op het gebied van duurzame aanbesteding, CO2-reductie en circulariteit. Wat zij binnen de gemeente Dongen hebben opgebouwd, valt op. Niet alleen vanwege de inhoud van de projecten, maar ook door de manier waarop zij hun ervaringen blijven delen met anderen in de sector.

“Inmiddels zijn collega’s van vele gemeenten, de VNG, provincies, waterschappen, Rijkswaterstaat, kennisinstellingen en marktpartijen komen kijken naar de manier waarop we het aanpakken,” vertelt Ruud. “Dat is begonnen met de Meeloopdagen van Platform WOW. Daardoor werd ons werk zichtbaar en gingen anderen vragen stellen.” Beiden zijn verrast door de belangstelling: “Dat hadden we niet gedacht toen we hier zeven jaar geleden aan begonnen.”

In 2019 zette Ineke intern een oproep uit vanuit de Circulaire Inkoopacademie van PIANOo, op zoek naar een concrete casus om de opgedane kennis toe te passen. Ruud reageerde met het voorstel om dit te doen bij de herinrichting van een dorpsplein.

Met de doelen voor 2030 en 2050 kun je beter nu beginnen dan wachten tot het verplicht wordt.

“Dit gaat de toekomst worden,” zegt Ruud. “Met de doelen voor 2030 en 2050 kun je beter nu beginnen dan wachten tot het verplicht wordt.” Voor Ineke bleek de grond-, weg- en waterbouw de ideale context om circulariteit toe te passen. “In de GWW wordt vaak gewerkt met vaste ontwerpen en laagste prijs, terwijl daar grote kansen liggen voor CO2-reductie, circulariteit en kwaliteit van de openbare ruimte.”

Samen optrekken vanaf het begin

Ruud en Ineke werken al lange tijd bij de gemeente Dongen en kennen de organisatie goed. Hun combinatie vormt een belangrijke succesfactor. “Voor mij is het echt essentieel dat we dit samen doen," zegt Ineke. "Ruud zit op de inhoud en de uitvoering, ik op inkoop en proces. Als je dat los van elkaar doet, kom je niet ver.”

De ontwikkeling van het dorpsplein was meteen een spannend project. Hoewel het ontwerp er al lag, wilde Ruud als projectleider het proces openbreken en bewoners opnieuw betrekken om duurzamere keuzes te maken. “Tegen onze verwachtingen in leidde mijn uitleg bij de dorpsraad tot veel begrip,” vertelt hij. “Mensen snapten waarom we het anders wilden doen en dachten mee. Het plein kreeg uiteindelijk een levendigere inrichting, dus iedereen was blij.”

Daarna volgde de reconstructie van de Meester Janssenweg. De gemeente startte bewust zonder vast ontwerp. “We wilden eerst het gesprek voeren,” zegt Ruud. “Wat is hier echt nodig? Wat kan anders?” Die open start leidde tot een ander gesprek, zowel met bewoners als met de markt, en tot duurzaam aanbesteden op basis van MKI-waardes. “Als je de uitvraag minder dichttimmert, krijg je andere oplossingen terug,” zegt Ineke. “We zagen dat marktpartijen veel meer konden dan wij vooraf dachten.”

Gebruik hitte- en droogtescans om aan bewoners zichtbaar te maken wat verstening betekent voor leefbaarheid en veiligheid. Zo breng je klimaat en natuur dichterbij.

De lessen uit deze projecten werden meegenomen naar volgende trajecten, waaronder de brug aan de Sportlaan. Ook hier koos de gemeente voor aanbesteden zonder uitgewerkt ontwerp en met functionele eisen. Daarmee ontstond ruimte voor marktpartijen om met eigen oplossingen te komen, zoals hergebruik van materialen.

Bij de bruggen aan de Waspikseweg speelde vervolgens een vraag waar veel beheerders mee worstelen: hoe toon je aan dat een duurzamere keuze ook daadwerkelijk beter is? De gemeente werkte met MKI-referenties en onafhankelijke verificatie, zodat prestaties aantoonbaar werden. “Je ziet het verschil niet aan de buitenkant,” zegt Ineke, “maar je kunt het wel berekenen. Dat is essentieel als je deze manier van werken breder wilt toepassen.”

In latere projecten werd hergebruik van bestaande materialen structureel onderdeel van de werkwijze, onder meer bij reconstructies en rioolvervangingen. Tot 75 à 80 procent van het aanwezige materiaal werd opnieuw toegepast. “Dat vraagt vooral dat je aan de voorkant goed nadenkt,” zegt Ruud. “Niet pas tijdens de uitvoering.”

Aansluiting convenant SEB na WOW-webinar Eindhoven

Na de focus op materialen verschoof de aandacht binnen Dongen naar de uitvoering. Ineke: "Na het WOW-webinar over Schoon en Emissieloos bouwen (SEB) hebben we ons op aangeven van de gemeente Eindhoven aangesloten bij het convenant SEB. Daarbij kijken we naar het materieel dat aannemers inzetten en naar de uitstoot tijdens de uitvoering.” Ruud merkt op dat opvallend veel aannemers hier al klaar voor waren. Maar als je het niet expliciet uitvraagt, gebeurt het ook niet. “Waarom zou een aannemer er dan in investeren?”

Zoek een maatje, iemand met wie je dit samen kunt doen, die je durft tegen te spreken en met wie je verantwoordelijkheid deelt.

Platform WOW als katalysator en podium

Al deze projecten, die ook als praktijkvoorbeeld door Platform WOW worden gedeeld vormen de basis voor een bredere beweging binnen de gemeente Dongen. “Op dit moment werken we aan het interne draagvlak,” vertelt Ineke. “Vaak hoor je: waarom doen we dit, als er geen beleid is? We hebben nu een directeur die intern ambassadeur is van het duurzame gedachtegoed en we verzorgen ook opleidingen, zodat het beter in de organisatie kan landen.”

Platform WOW speelde een belangrijke rol in het zichtbaar maken en verder brengen van deze ontwikkeling, zowel intern als naar buiten toe. Niet alleen door de Meeloopdagen, maar ook met de landelijke WOW-dag, de Dag van de Circulariteit en de webinars. Innmiddels wordt de gemeente Dongen ook genoemd in bredere Europese gesprekken over circulair bouwen en duurzaam aanbesteden.

“Kennis krijgt voor mij pas waarde als je die deelt,” zegt Ruud. “Deze kennis is opgebouwd met publiek geld. Dan is het logisch dat je die teruggeeft.” Ineke vult aan: “Overal waar je komt, leer je ook weer van anderen en dat neem je mee terug naar je eigen werk.”

Kennis krijgt voor mij pas waarde als je die deelt.

Plezier speelt ook een belangrijke rol. Ruud: “Als je er energie van krijgt, houd je het vol.” Hij ziet dat jongere professionals vaak makkelijker meegaan in vernieuwing. “Die denken minder in beperkingen en zeggen sneller: waarom zouden we het niet gewoon proberen?”

Samenwerken maakt het niet alleen effectiever, maar ook leuker, aldus Ineke. Dat geldt binnen de gemeente Dongen en binnen het netwerk van Platform WOW. “Als je het samen doet, wordt het lichter. En dat is precies waarom Platform WOW zo waardevol is.”